Την Πέμπτη 7 Αυγούστου 2025 έγινε η παρουσίαση του βιβλίου «Δημήτρης Πέτρου Γρίβας» στην πλατεία του Λεοντίτου.
Στο βιβλίο περιλαμβάνονται τα ημερολόγια που είχε εκδώσει ο Δημήτρης Γρίβας (2000-2016) με πλήθος πολύτιμων πληροφοριών για τους ανθρώπους της Αργιθέας (ιερείς, δασκάλους κ.α.).
Το βιβλίο είναι έκδοση του Συλλόγου Αργιθεατών Θεσσαλών «Η ΕΣΤΙΑ» και του Πολιτιστικού Συλλόγου Λεοντίτου «Ο ΠΛΑΤΑΝΟΣ» και η χρηματοδότηση έγινε από τα αδέλφια του Δημήτρη, Γιώργο, Μαρία, Αθανασία, και Ευσταθία.
Την έκδοση επιμελήθηκαν τα αδέλφια, Θεοδόσης και Λάμπρος Μακρυγιάννης και προλόγισαν πολλοί Αργιθεάτες, φίλοι του Δημήτρη.
Στην εκδήλωση μίλησαν για το βιβλίο και τον Δημήτρη οι: Βασίλης Ποζιός, Μενέλαος Παπαδημητρίου, Λάμπρος Μακρυγιάννης και η Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Λεοντίτου, κα Παναγιώτα Γρηγορίου - Αποστόλου.
Χαιρετισμούς απεύθυναν: Ο Δήμαρχος Αργιθέας Ανδρέας Στεργίου, η κα Σωτηρία Τσέλιου - Παππά (η οποία διάβασε και δύο αποσπάσματα από το βιβλίο του Κωστή Ν. Τσιάκαλου «22 χιλιόμετρα») και ο αδελφός του Δημήτρη, Γιώργος Γρίβας.
 |
 |
 |
Τα έσοδα από το βιβλίο θα διατεθούν στους δύο Συνεκδότες Συλλόγους, Αργιθεατών Θεσσαλών «Η ΕΣΤΙΑ» και Λεοντίτου «Ο ΠΛΑΤΑΝΟΣ»
Το συντονισμό της εκδήλωσης έκανε ο Θεοδόσης Μακρυγιάννης.
Ακολουθούν οι ομιλίες των εισηγητών:
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΟΖΙΟΣ
Καλώς ανταμωθήκαμε και αυτό το χρωστάμε στον Δημήτρη τον Γρίβα. Για μια ακόμα φορά έχουμε λόγο να είμαστε κοντά του, να αναφερθούμε σε αυτόν, να τον θυμηθούμε, να τον τιμήσουμε.
Πιστεύω ότι το καλύτερο και ολοκληρωμένο μνημόσυνο για τον Δημήτρη Γρίβα έγινε πέρσι, σε αυτόν τον χώρο, από πολλούς και εκλεκτούς συγχωριανούς, αργιθεάτες, λεοντίτες, πνευματικούς ανθρώπους, φίλους του Δημήτρη Γρίβα. Δεν έχει φύγει από κοντά μας, έχει αφήσει τέτοιο έργο και τέτοια δραστηριότητα που κάθε τόσο μας τον θυμίζουνε και μας τον θυμίζουνε συγκινητικά. Με τούτη την ευκαιρία της βιβλιοποίησης των ημερολογίων - που είναι έργο μόχθου, αγάπης και έρευνας των δυο παπαδοπαίδων, του Θεοδόση και του Λάμπρου Μακρυγιάννη - γίνεται κάτι το εξαιρετικό. Μας παραδίδεται μια ζωντανή μαρτυρία.
Είναι η ζωή της Αργιθέας, με πρόσωπα συνδεδεμένα με σημαντικά γεγονότα και την ιστορία του τόπου μας. Είχα την τιμή να μου κάνουν την πρόταση να προλογίσω το βιβλίο αυτό, πρόταση που με χαρά αποδέχτηκα.
Τα ημερολόγια είναι αφιερωμένα σε πρόσωπα που ανήκουν σε διάφορες ομάδες επαγγελμάτων, ή αξιωμάτων και αποτελούν - το είπατε προηγουμένως - μια πολύτιμη ιστορική πηγή για τον τόπο μας, την Αργιθέα, αλλά και για πρόσωπα που έδρασαν, ωφέλησαν και συνέδεσαν τη ζωή τους με την ιστορία της. Στη σημερινή μου παρέμβαση επέλεξα, αντί να πω τώρα άλλα πράγματα με υπαρκτό τον κίνδυνο να αποκλίνω από αυτά που έγραψα προλογίζοντας το βιβλίο, να σας διαβάσω αυτά που έγραψα εν όψει της βιβλιοποίησης των ημερολογίων του Δημήτρη του Γρίβα, κάνοντας παράλληλα δυο παρατηρήσεις.
Κατά πρώτο λόγο είναι φυσικό ο καθένας από μας να βλέπει τον Δημήτρη και το έργο του από τη δική του σκοπιά και με ό,τι τον συνέδεε μαζί του. Καθένας έχει μια ξεχωριστή ματιά και μια άλλη εμπειρία γνωριμίας, φιλίας και πνευματικής συγγένειας με τον Δημήτρη.
Η δεύτερη έχει να κάνει με τον Θεοδόση, τον συγγραφέα Θεοδόση. Ασχολείται με όλα τα αργιθεάτικα θέματα, έγραψε για τους συγγραφείς και ποιητές, για την ιστορία του Συλλόγου Αργιθεατών της Αθήνας για τους καλλιτέχνες και συνεχίζει ακάθεκτος. Ποιος θα γράψει για αυτόν δεν ξέρω. Λοιπόν, σας διαβάζω.
Με αυτόν τον τρόπο ίσως σας απαλλάξω και από την κούραση να διαβάσετε τον πρόλογο. Αν και μου είπε ότι θα είμαι μοναδικός προλογιστής βλέπω ότι με διαψεύδει εκ των πραγμάτων. Του το συγχωρώ.
Ο Δημήτρης (Μήτσος) Πέτρου Γρίβας είναι μια ξεχωριστή περίπτωση ανθρώπου. Λεοντίτη και Αργιθεάτη. Όσοι τον ζήσαμε και τον γνωρίσαμε - έστω και λίγο - είμαστε δέσμιοι της πολυσύνθετης προσωπικότητάς του.
Συνυπήρχαν στο πρόσωπό του απαιτητικές ιδιότητες τις οποίες υπηρέτησε και ανέδειξε με ζηλευτό τρόπο.
Συγχωριανός (Λεοντίτης), Αργιθεάτης (συντοπίτης), φιλόλογος, Εκδότης - δημοσιογράφος, ερευνητής και Γονιός. Πώς συνδυάζονται όλα αυτά και υπηρετούνται χωρίς αβαρίες και συμβιβασμούς; Ο Δημήτρης Γρίβας τα κατάφερε.
Η ζωή του όλοι ήταν ένας αγώνας αναζήτησης και προσφοράς. Στο χωριό του (Λεοντίτο), στην Αργιθέα, στην Κοινωνία και στην παιδία. Στο στενό και στον ευρύτερο κύκλο. Σε όλα. Παντού μπροστά, για όλα πρόθυμος.
Σε γιορτή και πανηγύρι, σε μνημόσυνο και κηδεία, σε εκδήλωση και παρουσίαση, σε συνέλευση και συνεστίαση, σε επίσημο χορό (και… ανεπίσημο) και σε φιλική παρέα. Και με τους πολλούς και με τους λίγους. Και στα εύκολα και στα δύσκολα.
Πάντα παρόν και με την ανάλογη διάθεση και με τη φωτογραφική του μηχανή σε ετοιμότητα. Να… καταγράψει, να διατηρήσει, να αποδείξει, να επιβεβαιώσει, να ιστορήσει... Έβαζε στόχους μικρούς, μεγαλύτερους και μεγάλους και ενεργοποιούνταν για να τους πετύχει
Είχε μια αξιοθαύμαστη δημιουργική κινητικότητα και ενεργοποιούσε τις εσωτερικές του δυνάμεις για να πετύχει τους στόχους του.
Πιστός υπηρέτης της παράδοσης, μπόλιαζε στα ζωντανά στοιχεία του παρελθόντος τις ανάγκες του παρόντος.
Έμπρακτα φώτιζε και ζωντάνευε το παρελθόν αναζητώντας τις ανθρώπινες ρίζες και τις αιτίες που είναι… συνδεδεμένες με το παρόν.
Φιλόδοξο τόλμημα και πολύτιμα, για την ταυτότητα της Αργιθέας, είναι τα ιστορικά, πια, ημερολόγια του Γρίβα. Πολύς μόχθος και γόνιμος χρόνος καταβλήθηκε από τον εμπνευσμένο, θεληματικό, και επίμονο Λεοντίτη (Δ. Π. Γρίβα) για να καταγραφεί το ανθρώπινο δυναμικό της Αργιθέας κατά ιδιότητες επαγγελμάτων και αξιωμάτων στα περασμένα και στα τωρινά.
Σε αυτά τα ημερολόγια συνυπάρχουν αρμονικά μορφές και δράσεις του παρελθόντος - του παλιού και του πρόσφατου - με πρόσωπα του παρόντος και του μέλλοντος.
Με τη «Φωνή Λεοντίτου» έκδοση του Συλλόγου του Λεοντίτου ο «Πλάτανος» αγωνίστηκε και προέβαλε προβλήματα και αιτήματα, ανάγκες και παραλείψεις διαμαρτυρίες και παράπονα για να γίνει καλύτερη η ζωή όχι μόνο στο χωριό του αλλά σε όλη την Αργιθέα.
Ο Δημ.Γρίβας ήταν η φωνή και η ψυχή της Αργιθέας. Διαμαρτύρονταν, επεσήμαινε, καυτηρίαζε, ήλεγχε, απαιτούσε και στηλίτευε αδράνειες, ανεπάρκειες, παραλείψεις και λάθη κάθε φορέα εξουσίας σε κάθε επίπεδο.
Δεν δίσταζε να συγκρουστεί με κάθε αρμόδιο και υπεύθυνο, όταν πίστευε ότι είχε δίκιο και υπερασπίζονταν δίκαια αιτήματα. Γι' αυτό και παίνευε κάθε πρωτοβουλία και προσπάθεια που γιάτρευε πληγές.
Με το ένστικτο του δημοσιογράφου, τη μόρφωση του φιλολόγου, το πείσμα του αγωνιστή και το όραμα του ονειροπόλου αναζητούσε και μάχονταν για την αλήθεια και εμβάθυνε στις αφανείς σχέσεις προσώπων και δράσεων και τις συσχέτιζε με την πραγματικότητα, της αλλαγές και την εξέλιξη.
Αποτέλεσε το συνεκτικό δεσμό των απανταχού και Αργιθεατών. Οι όπου γης ξενιτεμένοι του Τόπου μας ξεφύλλιζαν τη «Φωνή Λεοντίτου» και στους μήνες των Ημερολογίων του Γρίβα συναντούσαν και «γνώριζαν» συμπατριώτες, έργα και δράσεις που μέχρι τότε μόνον υποψιάζονταν ή και παντελώς αγνοούσαν.
Αυτά τα ημερολόγια - αφιερώματα είναι ένας ιστορικός θησαυρός και μια πολύτιμη και αξιόπιστη μαρτυρία για την ταυτότητα της Αργιθέας.
Κάποιες φορές στην επίμονη και επίπονη προσπάθεια να συγκεντρώσει στοιχεία, συνάντησε την αδιαφορία και την απροθυμία συμπατριωτών να συμμεριστούν τους στόχους του. Το είχε παράπονο. Το εξομολογήθηκε σε κάποια στιγμή Περίσσειας Πίκρας.
Η συνεχής και πολύμορφη δραστηριότητα του Δημήτρη Γρίβα φυσικό ήταν να προκαλέσει και κάποιες αντιδράσεις. Κάποιες από αυτές ήταν εύλογες και σωστές. Και σε αυτές τις περιπτώσεις ο Μήτσιος έδειξε την μεγαλοψυχία και τον χαρακτήρα του. Παραδέχονταν το λάθος του και την αστοχία του, αναγνώριζε το δίκαιο του αδικημένου.
Πάντως, για τα γενικά θέματα και προβλήματα είχε άποψη και την υποστήριζε με θέρμη και επιχειρήματα.
Τιμούσε τους συνεργάτες του, αναγνώριζε την προσφορά τους. Δεν διεκδικούσε αποκλειστικότητα παρότι εκείνος ήταν ο εμπνευσμένος πρωταγωνιστής της συλλογικής προσπάθειας.
Η «Φωνή Λεοντίτου» ήταν ένας εκδοτικός άθλος και ένα ελεύθερο βήμα για κάθε γνώμη, άποψη, κρίση και κριτική. Δεν λογόκρινε κανένα, ήταν γενναίος, τηρούσε τις αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας.
Ο Δημήτρης Γρίβας ήταν μια μαχόμενη μορφή, ένας ακέραιος αγωνιστής, ένας ασυμβίβαστος συμπατριώτης. Διέγραψε μια διαδρομή προσφοράς και άδολου αγώνα για το καλό του τόπου μας. Είχε αποβάλλει κάθε ίχνος τοπικισμού, πάλευε για όλους και για όλα, για τα πολλά της Αργιθέας και τα λίγα των μικρών τοπικών κοινωνιών. Ήταν ο φωτισμένος οραματιστής, ο ρεαλιστής ιδεολόγος, ο παθιασμένος Αργιθεάτης. Η δρώσα ενέργεια, η ζώσα πνοή.
Σε Αργιθεάτικους παλμούς νοιάζονταν για τα πρακτικά και καθημερινά προβλήματα και ταυτόχρονα προσπαθούσε να υπηρετήσει τις πνευματικές του ανησυχίες και αναζητήσεις.
Όντας καθολικής αποδοχής και αναγνώρισης, ενέπνεε το θαυμασμό και κέρδιζε την εκτίμηση και τη συμπάθεια όλων. Το έργο του είναι διαχρονικής αξίας. Δικαιολογημένα είναι καμάρι για την οικογένειά του, καύχημα της Αργιθέας και περηφάνια για τους φίλους και τους συναδέλφους του.
Το άγγελμα του θανάτου του, 6 του Γενάρη του 2021, - άδικου και πρόωρου - μας συγκλόνισε, παρ’ όλο που είχαν προηγηθεί θανατερά μηνύματα, άφησε πίσω του πολύτιμο έργο, έναν αξιόλογο γιό τον Πέτρο και ένα μεγάλο ΚΕΝΟ. Ο Δ. Π. Γρίβας θα ζει πάντα στις καρδιές μας και έχει ξεχωριστεί θέση στην ιστορία του τόπου μας.
Θα είναι πάντα ένα φωτεινό αστέρι στον ουρανό της Αργιθέας.
Υστερόγραφο: Η αξία και η σημασία των ημερολογίων του Δημήτρη Π. Γρίβα (2000-2016) είναι αυτονόητη, μεγάλη, πολύτιμη πηγή για την ιστορία της Αργιθέας. Όμως, στη μορφή που υπάρχουν, είναι δυσπρόσιτα πρακτικά και μη αξιοποιήσιμα ιστορικά.
Όποιος θελήσει, από περιέργεια, ενδιαφέρον ή φιλομάθεια να τα προσεγγίσει, του είναι πολύ δύσκολο. Υπάρχει και ο κίνδυνος πλήρους παραγκωνισμού και παραμέλησης και να ξεχαστούν.
Και είναι ευτυχής συγκυρία η έντονη επιθυμία των αδελφών του Δημήτρη του Γρίβα, του Γιώργου της Σούλας, της Μαρίας της Ευσταθίας και η απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Αργιθεατών Θεσσαλών (που παρίσταται ο πρόεδρος του συλλόγου ο Θεοχάρης Αγόρης) και του Συλλόγου του Λεοντίτου απόφαση για να τα ξαναθυμηθούμε τα ημερολόγια, να βιβλιοποιηθούν, να γίνουν βιβλίο, δηλαδή τα ημερολόγια να αξιοποιηθούν και να τα… ξαναθυμηθούμε.
Και ευτυχώς που βρίσκονται τα παπαδοπαίδια από το Φουντωτό, ο Θεοδόσης και ο Λάμπρος Μακρυγιάννης του π. Νίκου Μακρυγιάννη, πάντα πρόθυμα, και ανέλαβαν το δύσκολο, υπεύθυνο και κοπιώδες έργο της βιβλιοποίησης των ημερολογίων.
Τους ευχαριστούμε θερμά και από αυτή τη θέση για το πολύτιμο τόλμημά τους.
Βασίλης Θεοφ. Ποζιός
ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
ΓΡΙΒΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ - 4χρονα από την αποδημία στην αιωνιότητα του Ευπατρίδη Αργιθεάτη
Μετά την προλόγηση του αγαπητού συναδέλφου και συγγραφέα Θεοδόση Μακρυγιάννη και την εμπεριστατωμένη ομιλία του αγαπητού φιλολόγου Βασίλη Ποζιού σας παραθέτω για το Δημήτρη Γρίβα τα εξής, ήτοι:
Τέσσερα χρόνια συμπληρώθηκαν από την αποδημία στην αιωνιότητα του μεγάλου Ευπατρίδη Αργιθεάτη Δημήτρη Π. Γρίβα που η ζωή του ολόκληρη ήταν ζωή προσφοράς στην Αργιθέα αφήνοντας πίσω του και μια παρακαταθήκη σημαντική από έργο και αρχεία και που για αυτά η αγωνία του ήταν τι θα απογίνουν μετά την αναχώρησή του.
Με ισχυρό χαρακτήρα, βαθύ δημοκρατικό ήθος και φρόνημα, ακέραιος, σταθερός φίλος, οραματιστής, υπεύθυνος των λόγων και έργων του παίρνοντας σημαντικές πρωτοβουλίες για την εμπέδωση της συνεργασίας μεταξύ των Συλλόγων.
Από τους πιο ζωντανούς και ρωμαλέους επιστήμονες της Άνοιξης στην ευρυμάθεια και στην ψυχή θα ’λεγα!!!
Από τους πλέον Ευπατρίδες Αργιθεάτες, εκ Λεοντίτου ορμώμενος, που γνώρισα!!!
Απλός και γνήσιος στη ζωή του, με απλό και άνετο ντύσιμο - αν και παλαιάς κοπής, με τη φωτογραφική μηχανή στον ώμο, με τρέλα αγάπης για το Λεοντίτο και την Αργιθέα και με ανυστερόβουλους - άνευ εξαγοράς αγώνες, με λόγια αντρίκια και σταράτα, φανερό πειραχτήρι και με ίσιο χαμόγελο, πλακατζής αντέχοντας κι ο ίδιος τις πλάκες μας, εκφράζοντας το στοχασμό και το χιούμορ του αγώνιαστα, με αγάπη για τη φύση και το περιβάλλον, με επιμονή και υπομονή μόνιμη, με ακρίβεια και ευστοχία, γλεντζές, σεντραλής, με αγάπη για την ιστορία, τις παραδόσεις, τα ήθη και έθιμα, οραματιστής και ιδεολόγος με αμείλικτη σταθερότητα στις απόψεις του περνώντας τα θετικά μηνύματα στους μαθητές του και στους συνομιλητές του όντας πάντα ανοιχτός και πρόθυμος για διάλογο!!!
Έχτισε με τους αγώνες του και με αριστοτεχνικά πελεκημένα αγκωνάρια βαθιά πνευματικά έργα στην υπόθεση της Αργιθέας γράφοντας με το πενάκι του κονδυλοφόρου του στο χαρτί του Αργιθεάτικου Ουρανού (Αργιθεάτικος Αγώνας, Φωνή Λεοντίτου κ.λπ) χωρίς να μπερδεύει τις καταλήξεις και τις φωνές και χωρίς νόθευση των ιδεών και οραμάτων του.
Με πρωτοβουλίες στο Συλλογικό μας Κίνημα εισφέροντας ιδέες και προτάσεις, δίχως να αφίσταται μαχητικότητας!!!
Τα μικρά γυαλάκια του πάνω από τα μάτια του και πάνω από το ατίθασο μούσι του δεν τον εμπόδιζαν να σε βλέπει ευθέως!!!
Αυστηρός και εργασιομανής και τελειομανής στις πνευματικές και άλλες του δημιουργίες σχεδιάζοντάς τες με απόλυτη λεπτομέρεια, σκεφτόμενος και δρώντας πάντοτε με κανόνα τις γνώσεις του και τις αρχές του, ορμητικός, βιαστικός - αλλά με σταθερά βήματα, ψάχνοντας για την ουσία του κόσμου και της ζωής. Τα έργα του δε θα σβήσουν ποτέ στο χρόνο.
Ευαίσθητος και διεκδικητικός, παντός καιρού με το πουκαμισάκι του και πανταχού παρών, με υπερφορτωμένο ωράριο.
Έτσι όπως τον γνώρισα και τον έζησα, συνεργαζόμενοι και συνοδοιπορώντας σε κοινούς αγώνες, Συλλογικούς, για την Αργιθέα από το 1975, έτσι παραμένει. Ο ίδιος και απαράλλαχτος ως τα σήμερα!!!
Παράδειγμα για όλους μας στη ζωή ετούτη.
Η αγάπη του μας γεμίζει τις καρδιές μας!!!
ΥΓ: η παραπάνω σκιαγράφηση του Δημήτρη Γρίβα έγινε ανύποπτα και ανήμερα της Γιορτής του, στις 26.10.2020, ευχόμενος για τη Γιορτάδα μέρα του, του ανέγνωσα αντί δώρου ένα μέρος αυτής!!!
Συγκινημένος μου είπε: Φίλε καλέ, αγαπητέ Μενέλαε το θέλω αυτό να μου το στείλεις για τα αρχεία μου.
Και βεβαίως θα στο στείλω του απάντησα: <<μάσε τώρα τις ευχές για τη Γιορτή σου και τα ματαλέμε>>!!!
Και πράγματι του τό στειλα στο προσωπικό του email για να τό ΄χει.
Κυρίες & Κύριοι,
Με το εξώφυλλο και το προλογικό τους σημείωμα, του αφιερωμένου στον αλησμόνητο και αγαπημένο μας Δημήτρη Γρίβα βιβλίο τους, οι συγγραφείς Θεοδόσης & Λάμπρος Νικ. Μακρυγιάννης προοικονομούν στον αναγνώστη δίδοντάς του σκιαγραφία της πολύπλευρης και πολυσχιδούς και ολοκληρωμένης προσωπικότητάς του ως φιλολόγου, ιστορικού, λαογράφου, συγγραφέα, δημοσιογράφου, επιχειρηματία και Παναργιθεάτη.
Ο Δημήτρης Γρίβας υπήρξε κυριολεκτικά υπηρέτης της Αργιθέας (πνευματικά και χειρωνακτικά) καταπιασθείς με τα πάντα!!!
Και αυτό καταφαίνεται αληθινά με το συνολικό του έργο και με το αναφερόμενο στο παρόν βιβλίο με τα ημερολόγια που είναι καλοστημένο και καλογραμμένο από τους στενούς του συνεργάτες και συνοδοιπόρους συγγραφείς στην υπόθεση της Αργιθέας.
Θυμάμαι, όταν ξεκινούσε το πρώτο Ημερολόγιο, που του είπα: Δημήτρη αυτό το ημερολόγιο δεν θάναι μιας χρήσης, θα είναι θεματικό ημερολόγιο που θα μείνει. Όπως και έγινε!!!
Θυμάμαι όταν μαζί με τον Κώστα Π. Τσιάκαλο (Δ/ντη του Katafylli.gr ) και το Δημήτρη διοργανώσαμε στην Αθήνα Έκθεση Αργιθεατών Εικαστικών Δημιουργών και αντί μια βδομάδα κράτησε κοντά 20 μέρες με τεράστια επιτυχία (θα θυμάται και η Χαρίκλεια Μακρυγιάννη που συμμετείχε και ο Βασίλης Ποζιός που προλόγισε).
Θυμάμαι τα πνευματικά συμπόσια που κάναμε με τον Κωστή Νικ. Τσιάκαλο και το Δημήτρη και σπουδαίους Αιτωλοακαρνάνες ποιητές - συγγραφείς (Πάνος Σόμπολος κ.λπ) στο Χαλάνδρι.
Στη συνάντησή μας στα Βριλήσια, μεταξύ άλλων, εξέφρασε την αγωνία του για την τύχη των αρχείων του.
Δεν είναι μόνο τα Ημερολόγια αλλά και σπουδαία άλλα αρχεία - μελέτες του κ.λπ. Είμαστε εδώ να βοηθήσουμε την οικογένεια για την μελλοντική έκδοσή τους.
Το παρόν βιβλίο θα αποτελεί πλέον γραπτή πηγή για όλους μας.
Η διαδρομή του όλη θα αποτελεί σημείο αναφοράς σε όσους νεώτερους ασχοληθούν με την Αργιθέα και για να τη μάθουν και για να την αγαπήσουν περισσότερο.
Ευχαριστώ και τους συγγραφείς και την οικογένειά του που με συμπεριέλαβαν στους ομιλητές για τη σημερινή παρουσίαση.
Ο Δημήτρης Γρίβας θα είναι σε όσους τον ζήσαμε πάντα στη μνήμη μας.
Μενέλαος Νικ. Παπαδημητρίου
ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ
Αγαπητοί φίλοι,
Παίρνοντας αφορμή από την τελευταία παρατήρηση του Μενέλαου Παπαδημητρίου για την πνευματική κληρονομιά του Δημήτρη Γρίβα, δηλαδή για το έργο το οποίο υπάρχει σε έγχαρτη και σε ηλεκτρονική μορφή, τα γνωστά χιλιάδες βίντεο, που έχει κυκλοφορήσει, με τις χιλιάδες φωτογραφίες που με τη μηχανή του, αυτό το εργαλείο της τέχνης του, αποτύπωσε την ζωή στην Αργιθέα, θα ήθελα να θυμίσω και να παρακαλέσω την οικογένεια να φροντίσει για την διατήρησή της. Για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο εκείνων των αγωνιστών του 1821 που τα όλα έγγραφα του αγώνα, στην πρώτη φάση, κατέληξαν να πωλούνται από τους κληρονόμους των αγωνιστών προκειμένου να τυλίγουν το τυρί και την ελιά στα διάφορα υποτυπώδη παντοπωλεία της εποχής εκείνης. Ευτυχώς υπήρξε ο Γιάννης Βλαχογιάννης που με την φροντίδα του και τις οικονομικές του θυσίες αγόρασε ένα μέρος από τα έγγραφα του απελευθερωτικού αγώνα και έτσι τα διέσωσε. Θα ήθελα να παρακαλέσω την οικογένεια Γρίβα να φροντίσει για την διατήρηση της πνευματικής κληρονομιάς του Δημήτρη και είμαστε όλοι διατεθειμένοι να βοηθήσουμε, ούτως ώστε τα έργα του να καταγραφούν, να διασωθούν και να γίνουν κτήμα όσο το δυνατόν ευρύτερου κόσμου της Αργιθέας. Θέλω να γνωρίζετε ότι ο πολυτόμος που έχετε στα χέρια σας ήδη αποτελεί τμήμα της Εθνικής Βιβλιοθήκης και με τον τρόπο αυτό το έργο του Δημήτρη πέρασε στην αιωνιότητα.
Θα ήθελα σε αυτό το σημείο να θυμίσω ότι σήμερα είμαστε τυχεροί που η τεχνολογία σώζει την κατάσταση. Μπορεί αυτή την ώρα εμείς να είμαστε εδώ στον Πλάτανο και η τεχνολογία μπορούσε ταυτόχρονα να μεταδίδεται η εκδήλωσή μας στην Αμερική, στην Αυστραλία, παντού. Αυτό δεν υπήρχε παλαιότερα. Τώρα λοιπόν πρέπει να γίνει χρήση της τεχνολογίας, όλων των τεχνολογιών. Τα πολλά βίντεος δεν μπορούν να λάβουν έγχαρτη μορφή, μπορούν μόνο να αναπαραχθούν ηλεκτρονικά και με τον τρόπο αυτό μπορούν, μέσω του ηλεκτρονικού τύπου, να γίνουνε ευρύτερα γνωστά.
Ο Βασίλης Ποζιός και ο Μενέλαος Παπαδημητρίου ανέλυσαν το συγκεκριμένο πλούσιο έργο, δηλαδή τι ακριβώς έχει κάνει ο Δημήτρης ο Γρίβας. Θέλω να θυμίσω αυτό που έγραψε ο Ιωάννης Δαμασκηνός στην μακρινή εποχή της εικονομαχίας στο Βυζάντιο, ότι «οι εικόνες είναι τα βιβλία των αγραμμάτων». Έτσι έλεγαν τότε. Τώρα, λοιπόν, εγώ θα ήθελα, παραφράζοντας τα λόγια του Ιωάννη Δαμασκηνού, να πω ότι τα ημερολόγια αυτά, τα λευκώματα του Δημήτρη Γρίβα, είναι το κτήμα όλων των Αργιθεατών και θα πρέπει όχι μόνο να τα βάλουμε στη βιβλιοθήκη, αλλά να τα μελετήσουμε και λέγοντας να τα μελετήσουμε θέλω να πω, να παρατηρήσουμε τις πληροφορίες και τις λεπτομέρειες, ό,τι υπάρχει σε κάθε φωτογραφία και σε κάθε σχόλιο του Δημήτρη Γρίβα. Ήταν όλα προσωπικά σχόλια τα οποία συνδέουν την εικόνα με το κάθε θέμα, με την όλη περιοχή, το κάθε πρόσωπο με την ιστορία του, με τους αγώνες του, του τι έκανε, του τι δεν έκανε. Το πόσο δύσκολη ήταν αυτή η συλλογή και η παρουσίαση του κάθε ετήσιου ημερολογίου, μας το λέει ο ίδιος σε μια υποσημείωση την οποίαν έχει στη σελίδα, αν θυμάμαι καλά είναι η 348, αυτού του ενοποιημένου τόμου, που μας λέει το εξής ο Δημήτρης ο Γρίβας. Επρόκειτο, τότε, να εκδοθεί το ημερολόγιο αφιερωμένο στους ιερείς της Αργιθέας και γράφει ο Δημήτρης απολογιστικά και παρακλητικά:
«Μου πέρασε από το νου, παραφράζοντας την πρώτη έκδοση του Σολωμού από τον Πολυλά, να βάλουμε τίτλο «Ιερείς της Αργιθέας, άπαντες οι ευρισκόμενοι» και θα ήταν ταιριαστός ο τίτλος. Για πολλούς βρήκαμε αρκετά,(για τους ιερείς εννοεί), για άλλους λιγότερα, για άλλους καθόλου. Κάποιοι ιερείς αρνήθηκαν τη συνδρομή μας. Δηλώνουμε ότι το παλέψαμε, αλήθεια λέμε. Πολλά ταξίδια κάναμε, ρωτήσαμε, μάθαμε, καταγράψαμε, όμως πάντα κάτι ξεφεύγει και το χειρότερο όσον αφορά τα πρόσωπα. Δεν ήταν από πρόθεση. Καταλογίστε μας αδυναμίες. Ότι δεν εργαστήκαμε περισσότερο χρόνο ή χρόνια, ότι, ότι…. Αναγνωρίζουμε, αλήθεια το λέμε, καλύτερος από εμάς. Θα είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς αν αυτό το λεύκωμα σύντομα ξεπεραστεί από αρτιότερα πληρέστερα έργα. Το ερέθισμα δόθηκε. Για πρώτη φορά έγινε απόπειρα καταγραφής των ιερωμένων στην Αργιθέα. Γι' αυτό ζητάμε την ανοχή, την ανεκτικότητα των πιο αυστηρών κριτών μας. Για άλλη μια φορά κάναμε έκκληση στους άρχοντες της Δημοτικής Αρχής Αργιθέας. Οργανώσαμε συνέδρια με θέματα όπως οι εκπαιδευτικοί, οι ιερείς, οι δικηγόροι (μεγάλη μας τιμή). Ο ιστορικός του μέλλοντας θα μας ευγνωμονεί. Εμείς με αυτό το ημερολόγιο - λεύκωμα καταθέτουμε μια μικρή συνεισφορά στην τοπική ιστορία της Αργιθέας. Κατά πως λέει και ο ποιητής και «να περάσω δίχως να πεθάνω». Γιατί οι αμνημόνευτοι πεθαίνουν. Και η ευθύνη βαραίνει αυτούς που έπρεπε να τους μνημονεύσουν. Κάθε γενιά είναι αμετάκλητα χρεωμένη. «Χρωστάμε σ' όσους πέρασαν», ξαναδίνει τον «αφορισμό» του ο ποιητής.»
Σε αυτό το τόσο σύντομο σχόλιο του Δημήτρη Γρίβα, με αυτή την εκπληκτική ικανότητα να περιγράφει με ακρίβεια και να μπορεί να μεταδίδει, τα έχουμε όλα. Τον αγώνα τον οποίον έκανε για να συγκεντρώσει τα στοιχεία. Μιλάει συγκεκριμένα για την αίσθηση της μικρότητάς του, ότι εγώ αυτά προσπάθησα, ας έρθει ο καλύτερος να κάνει καλύτερη παρουσίαση. Τα πάντα. Και κυρίως μας θυμίζει το χρέος μας. Οι αμνημόνευτοι πεθαίνουν. Ο λαός, η λαϊκή σοφία, το έχει πει κάπως διαφορετικά, αλλά στο ίδιο νόημα. Το καλύτερο μνημόσυνο για τους πεθαμένους είναι να τους μνημονεύουμε, να τους θυμόμαστε. Αυτά όσον αφορά το τι ακριβώς είναι τα ημερολόγια του Γρίβα. Είναι λαϊκή κατάκτηση μνήμης, κάτι το οποίο πρέπει να διασωθεί.
Ο Δημήτριος Γρίβας δεν έχει ανάγκη από αγιογραφία. Γιατί να τον αγιογραφήσουμε; Άλλωστε ο ίδιος δηλώνει ότι και λάθη έκανε και παρατηρήσεις δέχτηκε και τα πάντα. Δεν έχει ανάγκη λοιπόν από αγιοποίηση. Ούτε θα ήθελε ο ίδιος σήμερα σε αυτή την εκδήλωσή μας να τον αγιοποιούμε. Αλλά ως άνθρωπος είναι φανερό ότι έκανε λάθη, η εκκλησιολογία, με αναφορά στα λόγια του Ναζωραίου, το έχει λύσει το θέμα αυτό: Ο αναμάρτητος πρώτος των λίθον βαλέτω. Δεν υπάρχει τέτοιο θέμα. Είμαι βέβαιος ότι κάποιους θα έχει αδικήσει. Και από εκεί που είναι είμαι βέβαιος ότι τους ζητάει τη συγνώμη του και θα συγχωρηθούν οι αμαρτίες του.
Εγώ έχω μία ολίγον αιρετική άποψη για αυτούς οι οποίοι δημιουργούν και το έχω επιγραμματικά διατυπώσει ότι «τον κόσμο τον κρατούν όρθιο οι «παλαβοί». Δηλαδή, αυτοί που αποκλίνουν πάρα πολύ προς τα πάνω από τον μέσο όρο. Δεν μπορώ να βρω στη μνήμη μου κανέναν άλλον Αργιθεάτη που να έχει περπατήσει τόσο πολύ την Αργιθέα, όσο ο Δημήτρης Γρίβας. Πήγε παντού. Όπου χρειαζόταν είτανε πανταχού παρών, όπως ο Μάρτης για την Σαρακοστή. Σε γάμους, σε κηδείες, σε εκδηλώσεις, σε πνευματικά συμπόσια, παντού και πάντοτε. Με την κλίτσα του, για την οποία θα σας πω σε λίγο, με τη φωτογραφική του μηχανή και μετά με τη γραφίδα του. Σκληρός πολλές φορές, αιρετικός αλλά και ανθρώπινος. Είναι βέβαιο ότι αν δεν υπήρχε ο Γρίβας δεν θα υπήρχαν τα τόσα πολλά που μας άφησε. Δεν θα υπήρχαν τα λευκώματα τα οποία θα παρακαλέσω όλους να τα εντάξετε στις βιβλιοθήκες σας. Και να τα πάρετε και να τα διαδώσετε. Και κυρίως να πείτε σε όλους να τα φυλλομετρήσουν, να τα μελετήσουν και όχι μόνο τις εικόνες, κυρίως όμως όλες τις παρατηρήσεις, όλα τα σχόλια τα οποία έκανε ο Δημήτρης. Είναι κυριολεκτικά ο άνθρωπος ο οποίος έσωσε την τιμή της Αργιθέας, της όλης Αργιθέας. Και κάτι άλλο, δεν θα δείτε πουθενά να κάνει διάκριση στην ανατολική, στη νότια ή στη δυτική Αργιθέα. Ο Δημήτρης Γρίβας ήταν η όλη Αργιθέα.
Με αυτή την έννοια λοιπόν, δηλαδή την έννοια του «παλαβού» που προανέφερα, πως θα κρίνανε σήμερα το Χριστόφορο Κολόμβο που ξεκίνησε, φόρτωσε πέντε καράβια και πήγε, λέει, δυτικά για να βρει τις ανατολικές Ινδίες. Πού πήγαινε; Κανένας λογικός άνθρωπος, με την έννοια που έχουμε εμείς για τον μέσο άνθρωπο, δεν θα έκανε το τόλμημα. Και να πάμε και στα δικά μας. Αν δεν είχε την τρέλα ο Αριστοτέλης να κρατάει στο αριστερό χέρι μία σφαίρα και κάτω από το χέρι του μια λεκάνη με νερό, και με το δεξιό να γράφει, ούτως-ώστε όταν το χέρι έπεφτε μέσα στο νερό ξύπναγε και συνέχιζε. Δηλαδή δεν θα προλάβαινε να μας αφήσει την κληρονομιά που μας άφησε ο Αριστοτέλης. Ο Γρίβας, τηρουμένων των αναλογιών, και στο μέτρο της περιφέρειάς μας είναι ακριβώς αυτός. Ο «παλαβός» άνθρωπος, ο οποίος έσωσε, επαναλαμβάνω, τη τιμή της Αργιθέας.
Είχε και αδυναμίες. Ενώ ο ίδιος ήταν θιασώτης της παράδοσης, την οποία υπηρέτησε με πολύ μεγάλο σεβασμό, είχε κάνει και μια μικρή παρασπονδία. Ενώ μας λέει ότι πρέπει να τηρούμε τα τοπικά ήθη και έθιμα και τις παραδόσεις, στο θέμα της κλίτσας, που σας είπα προηγουμένως, έκανε μία παρασπονδία. Θα θυμάστε όλοι ότι χρησιμοποιούσε μία βιομηχανική κλίτσα, ίσως και να ήταν Κινέζικη, άντε να ήταν και από το Μέτσοβο, αλλά δεν ήταν η κλίτσα που όλοι ξέρουμε εδώ. Η κλίτσα ήταν ή από ρίζα από πουρνάρι ή από ασφαίνδονα και το κλιτσόξυλο ήτανε κρανιά και για όσους πήγαιναν στα χειμαδιά ήτανε αγριελιά. Αυτή την μικρή ανθρώπινη παρασπονδία ας του την συγχωρήσουμε.
Και για να μην σας ταλαιπωρώ, θα επαναλάβω αυτό που είπα από την αρχή, να βοηθήσουμε όλοι στην διατήρηση της κληρονομιάς του Δημήτρη, με προεξάρχουσα την οικογένεια, τα αδέρφια του Δημήτρη. Σας ευχαριστώ όλους που είχατε την υπομονή να με ακούσετε. Είμαι βέβαιος ότι το πνεύμα του Δημήτρη ήταν εδώ, στον Πλάτανο, που τόσο αγάπησε, Και να ευχαριστήσω και πάλι τα αδέλφια του Δημήτρη, την Αθανασία και τον Γιώργο που είναι εδώ, την Μαρία, και την Σταθούλα, με την παράκληση να κάνουμε όλοι το καθήκον για να περισωθεί το πνευματικό έργο του Δημήτρη, του Δημήτρη όλων μας. Σας ευχαριστώ πολύ.
Λάμπρος Νικ. Μακρυγιάννης
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ - ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Αγαπητοί συγχωριανοί, αγαπητοί φίλοι,
Αξιότιμοι εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης,
Αγαπητά μέλη του Συλλόγου μας,
Σήμερα βρισκόμαστε όλοι εδώ, κάτω από τον ιστορικό πλάτανο του Λεοντίτου, για να ζήσουμε μια ξεχωριστή στιγμή.
Μια στιγμή μνήμης, συγκίνησης, αλλά και ευθύνης.
Συναντιόμαστε για να τιμήσουμε έναν άνθρωπο που η παρουσία του υπήρξε φως και οδηγός για τον τόπο μας: τον Δημήτρη Πέτρου Γρίβα.
Ο Δημήτρης δεν ήταν απλώς ένας μορφωμένος άνθρωπος με πολλούς τίτλους - Φιλόλογος, Ιστορικός, Λαογράφος, Συγγραφέας, Δημοσιογράφος, Επιχειρηματίας, Παναργιθεάτης.
Ήταν μια ζωντανή ψυχή της Αργιθέας, ένας ακούραστος εργάτης του πολιτισμού και της παράδοσης, ένας άνθρωπος που κουβαλούσε τον τόπο μας στην καρδιά και τον πρόβαλε με περηφάνια σε κάθε ευκαιρία.
Με το έργο του, με την πένα του, με τη φωτογραφία και τις εκδόσεις του, ανέδειξε πρόσωπα και ιστορίες που ίσως αλλιώς θα ξεχνιούνταν.
Κατέγραψε τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμά μας, έσωσε από τη λήθη μνήμες πολύτιμες, ώστε να φτάσουν ακέραιες στις επόμενες γενιές.
Η δράση του δεν περιοριζόταν σε γραπτά και λόγια. Ήταν πάντα παρών. Στις γιορτές, στις εκδηλώσεις, στις προσπάθειες για το κοινό καλό.
Όσοι τον γνωρίσαμε από κοντά, ξέρουμε ότι ο Δημήτρης είχε μια ξεχωριστή φλόγα.
Ήταν ο άνθρωπος που δεν δεχόταν την αδιαφορία για τον τόπο μας.
Πίστευε ότι η παράδοση δεν είναι κάτι παλιό και ξεχασμένο, αλλά ζωντανό και δυναμικό κομμάτι της ταυτότητάς μας.
Και ήθελε να το κρατήσει ζωντανό με κάθε τρόπο.
Σήμερα, λοιπόν, δεν παρουσιάζουμε απλώς ένα βιβλίο.
Ανανεώνουμε έναν όρκο.
Ότι θα συνεχίσουμε το όραμά του, ότι θα αγαπάμε, θα προστατεύουμε και θα αναδεικνύουμε την Αργιθέα.
Ότι δεν θα αφήσουμε να σβήσει η φλόγα που άναψε εκείνος.
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Λεοντίτου «Ο Πλάτανος» νιώθει ιδιαίτερη τιμή που αυτή η εκδήλωση γίνεται εδώ, στην καρδιά του χωριού του Δημήτρη, κάτω από τον πλάτανο που έχει δει γενιές και γενιές να μεγαλώνουν.
Και νιώθουμε ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη να συνεχίσουμε τον δρόμο που εκείνος χάραξε.
Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω κάτι πολύ σημαντικό:
Η έκδοση του βιβλίου που διατίθεται σήμερα στη μνήμη του Δημήτρη είναι πρωτοβουλία των αδελφών του, οι οποίοι με αγάπη και σεβασμό θέλησαν να τιμήσουν τον αδελφό τους και να στηρίξουν τον τόπο του.
Το βιβλίο διατίθεται στην τιμή των 10€ και όλα τα έσοδα θα δοθούν αποκλειστικά για την ενίσχυση του Πολιτιστικού Συλλόγου μας.
Με την αγορά του, δεν αποκτάτε απλώς ένα έργο μνήμης, αλλά συμμετέχετε έμπρακτα στη συνέχιση των δράσεών μας και στη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Σας ευχαριστώ θερμά που βρίσκεστε σήμερα εδώ, με την καρδιά σας και την παρουσία σας, για να τιμήσουμε όλοι μαζί έναν άνθρωπο που τίμησε όσο λίγοι τον τόπο μας.
Ας κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη του και ας την κάνουμε πηγή έμπνευσης για το μέλλον.
Παναγιώτα Γρηγορίου - Αποστόλου
