Ο τελευταίος προφήτης της Παλαιάς και ο πρώτος «θεούμενος» στη Καινή Διαθήκη.
Της αγιογράφου, κριτικού βιβλίου-τέχνης Μαριλένας Φωκά (ΜΑ)
Μια μεγάλη μορφή της ορθοδοξίας είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. Το Κατά Λουκάν Άγιο Ευαγγέλιο ξεκινά με την σύλληψή του που αποτέλεσε «Ευαγγελισμό προ του Ευαγγελισμού.
Η πρώτη του ουσιαστικά συνάντηση με τον Θεάνθρωπο ήταν στην κοιλιά της μητέρας του που έλαβε Το Άγιο Πνεύμα κατά επίσκεψη Της Θεοτόκου στην μητέρα του Ιωάννη, Ελισάβετ. Ακολούθησε η γέννησή του και η πορεία του στην έρημο.
Σαφής αναφορά στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο υπάρχει στον προφήτη Ησαΐα που μιλάει για τη «φωνή βοώντος εν τη ερήμω» αλλά και τον «άγγελον που θα αποσταλεί». Ήταν μέγας προφήτης και το προσωνύμιο Πρόδρομος του αποδόθηκε καθώς παρουσιάστηκε στη ζωή του Ισραήλ πριν από Αυτόν που αναμένετο να έρθει για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους για να προλειάνει το δρόμο Του. Αποκαλείται Βαπτιστής καθώς είναι ο εισηγητής του «βαπτίσματος της μετανοίας» και επίσης είχε την ξεχωριστή τιμή στην ηλικία των 30 να γίνει ο Βαπτιστής του Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό. Βέβαια ο Ιησούς δεν είχε ανάγκη βαπτίσματος ως αναμάρτητος και η βάπτιση Του έλαβε χώρα για να συντρίψει τα δαιμόνια που κατοικούσαν στα ύδατα (όπως ιστορούνται στην εικόνα της Βάπτισης) και για να δείξει στο άνθρωπο την ορθή οδό της σωτηρίας.
Οι άνθρωποι βαπτιζόμενοι αναλογίζονταν τις αμαρτίες τους και μετανοούσαν. Η εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου κατέχει ιδιαίτερη θέση στο τέμπλο της εκκλησίας δίπλα στον Σωτήρα. Γεννήθηκε έξι μήνες πριν από τον Χριστό και από τα 16 του έτη επιδόθηκε σε σκληρούς αγώνες στο «Πανεπιστήμιο της ερήμου. Ήταν δάσκαλος που τήρησε το λόγο του και για αυτόν μαρτύρησε. «Μετανοείστε, ήγγικεν γαρ η βασιλεία των Ουρανών» φώναζε. Μιλούσε με παραβολές σαν τον Κύριο, με παραδείγματα που έπαιρνε μέσα από την ίδια φύση. Ο λόγος του ήταν και γενικός αλλά και προσωπικός. Με σύμβολα το τσεκούρι (της οργής Του Θεού) που θα κόψει τα δέντρα που δεν κάνουν καρπό και το φτυάρι (της δικαιοσύνης Του) που θα καθαρίσει το αλώνι Του εμπλούτιζε το λόγο του. Ο Πρόδρομος ήταν ντυμένος όχι με πολυτελή ενδύματα αλλά λιτά, ταπεινά με μια προβιά που έδενε με μια τρίχινη ζώνη. Επιδιδόταν σε αυστηρή νηστεία καθώς τρεφόταν με άγριο μέλι και ακρίδες, που πιθανολογείται ότι ήταν χόρτα που φύονταν στις άκρες των βράχων. Καθιερώθηκε ως προστάτης του μοναχισμού και αρχηγός των μοναχών και τιμάται μετά την Υπεραγία Θεοτόκο. Οι Ανδρέας, Ιωάννης, Πέτρος και Ιάκωβος ήταν μαθητές του και μετά από προτροπή του, αφού το έργο του είχε τελειώσει, ακολούθησαν τον Κύριο.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος επιτέλεσε μεγάλο έργο εισάγοντας το λαό του Ισραήλ στο μυστήριο «της μετάνοιας». Η μετάνοια είναι «ο ακρογωνιαίος λίθος της πνευματικής ζωής» κατά τον Άγιο Κύριλλο Ιεροσολύμων. Έχει χαρακτηριστεί από τους Άγιους Πατέρες «ως ανανέωση του Βαπτίσματος». Κανείς δε μπορεί να σωθεί χωρίς τη μετάνοια. Μετά-νοια σημαίνει αλλαγή του νου, της γνώμης, της στάσης ζωής. Η μετάνοια είναι δώρο Θεού. Οι πρώτοι που ήρθαν σε μετάνοια ήταν οι πρωτόπλαστοι. Ο Αδάμ με την Εύα εξερχόμενοι από τον παράδεισο, έβλεπαν τι έχασαν και αναλογιζόμενοι την πτωτική τους κατάσταση ήρθαν σε μετάνοια. Πολλοί που ζούσαν σε μια εφάμαρτη κατάσταση μετανόησαν όπως ο άσωτος υιός, ο ληστής στο σταυρό και πολλοί μετέπειτα Άγιοι της εκκλησίας μας.
Στην αγιογραφική του απόδοση, όπως στην εικόνα που παραθέτω δια της εμής χειρός, φιλοτεχνείται ο Άγιος της ερήμου Πρόδρομος να φέρει ζεύγος φτερούγων καθώς έζησε ως άγγελος και επίσης γιατί οι μοναχοί θωρούνται άγγελοι επί της γης. Στο δεξί του χέρι κρατά το κεφάλι του «επί πίνακι» που είναι το σύμβολο του μαρτυρίου του. Η Απότμηση της κεφαλής του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου είναι αυστηρή νηστεία παρόμοια με της Μεγάλης Παρασκευής και τιμάται στις 29 Αυγούστου.
(Πηγές :Κατά Λουκάν Άγιον Ευαγγέλιον, Μοναστήρια της Ελλάδος, Ιερόν Ησυχαστήριον Παντοκράτορος,
ΛΥΧΝΟΣ ΤV, Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος -Γ έροντας Ιωακείμ, I-Padeia)






